شعار سال
 
 شهین باهر
دکتر ایرج شهین باهر
شهردار کلانشهر تبریز 
 
 عزتی
 دکتر محمد عزتی
معاون شهرسازی ومعماری
 
 شهرسازی
 
 راهنمای ارسال گزارشات مرحله ای

 
 دستورالعمل نماهای شهری
 
 مسابقه تهران شفاف
 
 تصدیق گواهی
 
 نظام پیشنهادات
 
تاریخ : سه شنبه 4 مرداد 1390     |     کد : 31

ضوابط معلولین جسمی - حرکتی

ضوابط طراحي معماري براي افراد معلول جسمي – حركتي

‌ضوابط طراحي معماري براي افراد معلول جسمي – حركتي
1- ساختمانهاي عمومي
ساختمانهاي عمومي در اين ضوابط و مقررات ، آن دسته از ساختمانهاي هستند كه يكي از انواع خدمات عمومي را در اختيار افراد جامعه قرار مي دهند . در طراحي اين گونه ساختمانها بايد ضوابط زير رعايت گردد .
1-1- عناصر مشترك در كليه ساختمانهاي عمومي
1-1-1- وروديها
1-1-1-1   ورودي اصلي بايد براي استفاده همگان قابل دسترس باشد .
1-1-1-2   پياده رو منتهي به ورودي قابل دسترسي بايد با علايم حسي براي افراد نابينا و نيمه بينا مشخص شود .
1-1-1-3   ورودي ساختمان حتي الامكان همسطح پياده رو باشد .
1-1-1-4   حداقل عرض فضاي جلو ورودي 140 سانتيمتر باشد .
1-1-1-5   حداقل عرض بازشوي ساختمان بايد 100 سانتيمتر باشد .
1-1-1-6  وروديهاي قابل دسترسي بايد توسط راه قابل دسترس به ايستگاه وسايل نقليه عمومي ، پاركينگ قابل دسترسي و محلهاي سوار شدن مسافران و نيز به خيابانهاي عمومي و پياده روها مرتبط باشند .
1-1-1-7   وروديها بايد با ايجاد راه قابل دسترس به تمام فضاها و عناصر قابل دسترس در داخل بنا يا تسهيلات ، مرتبط باشند .
 
1-1-2- راهرو
1-1-2-1- حداقل عرض راهرو 140 سانتيمتر باشد .
1-1-2-2-  اشياي نصب شده روي ديوار راهرو ، كه لبه خارجي آنها بين 70 تا 200 سانتيمتر بالاي كف تمام شده باشد ، نبايد بيش از 10 سانتيمتر در مسير راهرو پيشامدگي داشته باشد . پيش آمدگي اشياي نصب شده روي ديوار راهرو كه ارتفاع لبه خارجي آنها كمتر از 70 سانتيمتر از كف تمام شده است ، مشروط بر آنكه عرض مفيد عبوري بند 1-1-2-1 رعايت گردد ، به هر اندازه از ديوار مجاز است .
1-1-2-3-   كف راهرو بايد غيرلغزنده باشد و از نصب كفپوشها با پرزبلند خودداري شود .
1-1-2-4-  چنانچه كف راهرو از فرش يا موكت پوشيده شده باشد ، بايد نصب آن براي تردد افراد معلول قابل اطمينان باشد . هرگونه برجستگي و اتصال نبايد بيش از 2 سانتيمتر ارتفاع داشته باشد .
1-1-2-5-   در راهرو بايد ميله دستگرد وجود داشته باشد .
1-1-3-  بازشوها (در و پنجره)
1-1-3-1- حداقل عرض مفيد هر لنگه در براي عبور صندلي چرخدار 80 سانتيمتر باشد .
1-1-3-2- در مورد درهايي كه به مسير عبور عمومي باز مي شوند تامين ديد كافي الزامي است . در هر صورت پيشامدگي لنگه در باز شده در مسير عبور عمومي نبايد بيش از 10 سانتيمتر باشد .
1-1-3-3- حداكثر ارتفاع ديد از كف تمام شده 100 سانتيمتر باشد .
1-1-3-4- رنگ درها و چارچوب آنها بايد در تضاد با رنگ ديوار همجوار خود باشد .
1-1-3-5- درها بايد داراي پاخور به ارتفاع 25 سانتيمتر باشند .
1-1-3-6- در صورت استفاده از درهاي چرخان ، گردشي ، كشويي و ... كه براي افراد معلول غيرقابل استفاده است ، پيش بيني يك در معمولي به عرض مفيد حداقل 80 سانتيمتر در جوار آنها براي استفاده افراد معلول الزامي است .
1-1-3-7- كليه درها بايد به سهولت باز و بسته شوند .
1-1-3-8- دستگيره درها بايد از نوع اهرمي بوده و رنگ آن در تضاد با رنگ در و فاصله داخلي بين آن و سطح 5/3 تا 7 سانتيمتر باشد .
1-1-3-9- حداقل فاصله بين دو در متوالي چنانچه هر دو در ، در يك جهت باز شوند 200 سانتيمتر و چنانچه هر دو به داخل باز شوند ، 280 سانتيمتر باشد .
1-1-3-10- درها بايد حتي المقدور بدون آستانه باشند . در صورت اجبار حداكثر ارتفاع آستانه 2 سانتيمتر باشد .
1-1-3-11- به منظور تسهيل در حركت ، پيش بيني سطحي هواره در هر دو سوي در الزامي است .
1-1-3-12- خروجي اضطراري بايد قابل دسترسي و هم سطح بوده و به يك راه قابل دسترس ختم شود .
1-1-3-13- ارتفاع دستگيره ( براي در و پنجره ) از كف حداكثر 100 سانتيمتر باشد .
1-1-3-14- نصب ميله دستگرد كمكي بر رويث پنجره ها و درها ضروري است .
1-1-3-15- كليه درها و پنجره هايي كه تا كف داراي شيشه هستند در مقابل ضربه محافظت شوند .
1-1-3-16- زاويه بازشو در بايد حداقل 90 درجه باشد .
1-1-3-17- دستگيره «در» فضاهاي مخاطره زا (اتاق تاسيسات ، برق و ...) بايد به رويه قابل تشخيص با لامسه مجهز شوند .
 
1-1-4-   راه پله
1-1-4-1- وجود علايم حسي در كف ، قبل از ورود به قفسه پله و در پاگردها براي هشدار به نابينايان و كم بينايان الزامي است .
1-1-4-2- عرض كف پله 30 سانتيمتر و حداكثر ارتفاع آن 17 سانتيمتر باشد .
1-1-4-3- حداقل عرض پله 120 سانتيمتر باشد .
1-1-4-4- نصب دستگرد در طرفين پله الزامي است . مشخصات دستگرد بايد مطابق بخش 4-1-6- باشد .
1-1-4-5- پله بايد از جنس سخت و غير لغزنده باشد .
1-1-4-6- شعاع گردي لبه كف پله نبايد بيش از 13 ميليمتر باشد .
1-1-4-7- نصب هرگونه اجزاي الحاقي غيرهمسطح بر روي كف پله ممنوع است .
1-1-4-8- در كناره هاي عرضي پله ، پيش بيني جزئيات اجرائي به نحوي كه مانع لغزش عصا شود الزامي است .
1-1-4-9- پاخور پله بايد بسته باشد و پيشامدگي پله از پاخور نبايد بيش از 3 سانتيمتر باشد .
1-1-4-10- حداكثر تعداد پله بين دو پا گرد بايد 12 پله باشد .
1-1-4-11- حداقل ابعاد پا گرد 120 ×120 سانتيمتر باشد .
 
1-1-5-   سطح شيبدار
1-1-5-1- حداقل عرض سطح شيبدار 120 سانتيمتر باشد .
1-1-5-2- براي سطوح شيبدار تا 3 متر طول ، حداكثر شيب 8 درصد با عرض حداقل 120 سانتيمتر باشد .
1-1-5-3- در سطوح شيبدار با بيش از سه متر طول ( تا حد مجاز 9 متر ) به ازاي هر متر افزايش طول ، 5 سانتيمتر به عرض مفيد آن اضافه و 5/0 درصد از شيب آن كاسته شود .
1-1-5-4- سطح شيبدار نبايد داراي شيب عرضي باشد .
1-1-5-5- در صورتي كه سطح شيبدار در هواي آزاد واقع شود بايد به طريقي طراحي گردد كه از جمع شدن آب در سطوح حركت جلوگيري شود .
1-1-5-6- پيش بيني يك پاگرد به عمق حداقل 150 سانتيمتر با در نظر گرفتن حداكثر طول افقي 9 متر الزامي است .
1-1-5-7- حداقل ابعاد پاگرد سطح شيبدار بايد 150×150 سانتيمتر باشد .
1-1-5-8- كف سطح شيبدار بايد غيرلغزنده ، ثابت ، سخت و صاف باشد .
1-1-5-9- در صورتي كه سطح شيبدار ارتفاعي بيش از 25 سانتيمتر را طي كند و طول افقي آن بيش از 185 سانتيمتر باشد ، نصب ميله دستگرد در طرفين آن الزامي است . مشخصات ميله هاي دستگرد بايد منطبق با بخش 1-1-6 باشد .
1-1-5-10- در كنارهاي عرضي و پاگرد سطح شيبدار پيش بيني لبه محافظ ، حداقل به ارتفاع 5 سانتيمتر با رنگ متضاد با محيط به نحوي كه مانع لغزش استفاده كننده گردد ، الزامي است .
 
1-1-6-   ميله هاي دستگرد
1-1-6-1- قطر يا عرض ميله دستگرد بايد بين 5/3 تا 4 سانتيمتر باشد .
1-1-6-2- بايد فاصله بين ميله دستگرد و ديوار حداقل 4 سانتيمتر باشد .
1-1-6-3- اگر ميله دستگرد در فرورفتگي دوار نصب شده باشد بايد عمق فضاي تو رفته حداقل 5/7 سانتيمتر و حداقل 45 سانتيمتر بالاي ميله ادامه داشته باشد .
1-1-6-4- ميله دستگرد در دو طرف رامپ و يا راه پله بايد به صورت ممتد باشد .
1-1-6-5- لازم است ميله دستگرد در كنار پله يا سطوح شيبدار حداقل 30 سانتيمتر از ابتدا و انتهاي آن پيشامده تر و موازي كف باشد .
1-1-6-6- ارتفاع ميله دستگرد از كف سطح شيبدار يا پله براي بزرگسالان 85 سانتيمتر و براي كودكان 60 سانتيمتر باشد .
1-1-6-7- آغاز و پايان ميله دستگرد در دو طرف رامپ و يا راه پله بايد به صورت مدور و بدون تيزي باشد و يا بايد به طرف كف ، ديوار و يا پايه برگشته باشد .
1-1-6-8- ميله دستگرد بايد در محل اتصال خود ثابت باشد .
1-1-6-9- ميله دستگرد و سطوح در جدار آن بايد عاري از هر نوع نوك تيز و ساينده باشد . ابتدا و انتهاي ميله بايد شعاعي معادل حداقل 3 سانتيمتر داشته باشد . رنگ ميله هاي دستگرد بايد متضاد با محيط اطراف باشد .
 
1-1-7-   آسانسور
1-1-7-1- در ساختمانهاي عمومي كه براي دسترسي به طبقات از آسانسور استفاده مي شود ، وجود حداقل يك آسانسور با مشخصات زير الزامي است :
-     عرض مفيد در 80 سانتيمتر
-     مجهز به دو در كشويي با سازوكار برگرداننده بر اثر ضربه و با چشم الكترونيكي به ارتفاع 75 سانتيمتر از كف
-     بازشوي خودكار مجدد در با حداقل 7 ثانيه زمان توقف
-     حداقل ابعاد مفيد اتاقك 140×110 سانتيمتر
-     پوشش كف آسانسور محكم ، ثابت ، غيرلغزنده
-     مجهز به دستگيره هاي كمكي در ديواره هاي آسانسور در ارتفاع 85 سانتيمتر
-  ارتفاع دكمه هاي كنترل كننده در داخل و خارج از اتاقك آسانسور 100 تا 120 سانتيمتر ،‌ فاصله آنها از گوشه  اتاقك آسانسور 40 سانتيمتر بوده ، حداقل برجستگي آن 5/1 سانتيمتر ، حداقل قطر آن 3 سانتيمتر و نيز قابل استفاده براي نابينايان باشد .
-  لازم است دكمه اي كه طبقه همكف (ورودي) را نشان مي دهد ، با اختلاف رنگي مشخص شده و كليه دكمه هاي كنترل كننده آسانسور داراي رنگي متضاد با رنگ زمينه خود بوده تا براي افراد نيمه بينا قابل تشخيص باشد .
-     در كنار دكمه هاي طبقات خارج و داخل اتاقك آسانسور نصب خط بريل براي نابينايان الزامي است .
1-1-7-2-     آسانسور بايد همسطح ورودي و يا در دسترس بلامانع صندلي چرخدار قرار گيرد .
1-1-7-3-     حداقل فضاي انتظار در جلو آسانسور در هر طبقه بايد 150×150 سانتيمتر باشد .
1-1-7-4-  لازم است توقف آسانسور با علامت صوتي مشخص شود . علامت صوتي بايد طوري تنظيم گردد كه براي بالا رفتن ، يك بار و براي پايين آمدن دوبار به صدا در آيد .
1-1-7-5-  لازم است رنگ در اتاقك آسانسور در تضاد با رنگ ديوار همجوار خود بوده و به علامت بصري و صوتي مشخص كننده موقعيت اتاقك كه در بالاي در ، يا بالاي تابلوي فرمان نصب مي شود ، مجهز باشد .
1-1-7-6-  در صورت نصب تلفن در اتاقك آسانسور ، ارتفاع آن از كف حداكثر 120 سانتيمتر و مجهز به تقويت كننده صدا باشد .
1-1-7-7-  چنانچه آسانسورهاي باري ، براي مراجعان و كارمندان هم قابل استفاده باشد بايد استانداردهاي ايمني و قابل دسترس بودن ، در آنها اعمال شود .
 
1-1-8-    فضاهاي بهداشتي
1-1-8-1- در ساختمانهاي عمومي تعبيه سرويس بهداشتي مخصوص افراد معلول الزامي است.
1-1-8-2- كف فضاي بهداشتي بايد غيرلغزنده باشد .
1-1-8-3- حداقل اندازه فضاي سرويس‌بهداشتي بايد 150×170 سانتيمتر باشد تا گردش صندلي‌چرخدار در آن امكان‌پذير باشد .
1-1-8-4- در سرويس بهداشتي بايد به بيرون باز شود تا گشودن آن در مواقع اضطراري از بيرون امكان پذير باشد .
1-1-8-5- نصب كاسه مستراح‌فرنگي به ارتفاع 45 سانتيمتر از كف و با فاصله 30 سانتيمتر از ديوار مجاور الزامي است .
1-1-8-6- نصب ميله ه اي دستگرد با مشخصات بند 1-1-6 در طرفين كاسه مستراح به ارتفاع 70 سانتيمتر از كف و 20 سانتيمتر جلوتر از لبه جلويي كاسه الزامي است .
1-1-8-7- نصب ميله هاي دستگرد كمكي عمودي با فاصله 30 سانتيمتر از جلو كاسه و 40 سانتيمتر بالاتر از نشيمن مستراح بر روي ديوار مجاور اجباري است . دامنه نوسان ميله هاي عمودي بايد 80 تا 120 سانتيمتر از كف باشد .
1-1-8-8- نصب ميله هاي دستگرد اضافي افقي بر رويقسمت داخلي در ، به ارتفاع 80 سانتيمتر از كف و حداكثر 15 سانتيمتر فاصله از محور لولا و با طول حداقل 30 سانتيمتر الزامي است .
1-1-8-9- كاسه دستشويي بايد در فضايي به ابعاد 75×120 سانتيمتر قرار گيرد تا امكان دستيابي از روبرو را فراهم سازد .
1-1-8-10- پيش بيني فضاي آزاد ، به ارتفاع 75 سانتيمتر از كف تا پايين لبه دستشويي الزامي است . عمق فضاي آزاد براي زانو بايد 20 سانتيمتر و براي نوك پا 45 سانتيمتر باشد .
1-1-8-11-
-     
چنانچه در ساختمانهاي عمومي ، مكانهاي تجمع پيش بيني شده باشد ، بايد تعداد محل‌ها و پيش‌بيني شده براي صندلي چرخدار ( 170×120 سانتيمتر ) مطابق جدول زير باشد .
 
رديف
ظرفيت صندلي و محوطه تجمع
تعداد لازم محل براي صندلي چرخدار
1
50 تا 75
3
2
76 تا 100
4
3
101 تا 150
5
4
151 تا 200
6
5
201 تا 300
7
6
301 تا 400
8
7
401 تا 500
9
8
501 تا 1000
2درصد از كل
9
بيشتر از 1000
2 درصد به اضافه1 براي هر100 نفر ظرفيت بيشتراز

ساير موارد
-   در رستورانها يا چايخانه ها بايد حداقل 5 درصد از تمام صندلي ها و ميزهاي ثابت يا حداقل يكي از آنها ( هر كدام بيشتر باشد ) قابل دسترسي افراد معلول باشد .
-   تمام هتل ها تا ظرفيت 25 اتاق ، بايد يك اتاق قابل دسترسي با سرويس هاي بهداشتي و لوازم مناسب براي افراد معلول داشته باشند . به ازاي هر 25 اتاق اضافه ،‌ يك اتاق مناسب ديگر براي افراد معلول ضروري است .
-   تمامي مسافرخانه ها و مهمانسراها تا ظرفيت 30 تخت ، بايد يك تخت و يك سرويس بهداشتي مناسب براي استفاده افراد معلول داشته باشند. به ازاي هر 30 تخت ديگر ، پيش بيني يك تخت با سرويس بهداشتي مناسب براي افراد معلول الزامي است .
-       تمامي فضاهاي عمومي كتابخانه از جمله عناصر وابسته مانند توالتها،تلفنها و پاركينگها بايد قابل دسترسي باشند.
حداقل 5درصد ظرفيت يا حداقل يك واحد از هر عنصرمانند نيمكت ثابت، ميزها يا محلهاي مطالعه و همچنين فضاهاي آزادبين ميزها قابل دسترسي باشند .


حسین ابراهیمی